Juridische vertaling, waaronder de vertaling van rechtshandelingen van de Europese Unie, is een vakgebied dat van een vertaler zeer uitgebreide kennis en taalkundige precisie vereist. Officiële EU-teksten moeten worden vertaald in overeenstemming met de vereisten van de instellingen, met behoud van de juiste woordenschat en interpunctie. Zelfs een kleine fout in de tekst kan ernstige juridische gevolgen hebben.
De rol van vertaling in de EU
Officiële documenten en regelgeving van de Europese Unie worden opgesteld in elk van de 24 officiële talen. Gezien de grote hoeveelheid te vertalen teksten en het grote aantal meertalige vergaderingen, werken dagelijks honderden, zelfs duizenden specialisten aan deze documenten. Bij een dergelijke werklast zijn helaas fouten en onnauwkeurigheden mogelijk, onder meer als gevolg van een verkeerde woordkeuze. Sommige schijnbaar identieke formuleringen kunnen in een andere taal een compleet andere betekenis hebben voor de ontvanger, waardoor een juist begrip van de tekst wordt bemoeilijkt.
Taalpluralisme
Een van de grootste problemen waarmee vertalers van EU-rechtsteksten te maken krijgen, is taalpluralisme, oftewel de veelheid aan talen. Bij 24 officiële talen zijn maar liefst 552 taalcombinaties mogelijk. Vertalers vertalen doorgaans naar hun moedertaal. In veel gevallen is het echter niet eenvoudig om vertalers te vinden die werken met zeer zeldzame taalcombinaties. Daarom is vertaling via een tussentaal, meestal Engels, Frans of Duits, ook mogelijk. Deze procedure stroomlijnt het werk van de EU aanzienlijk, maar kan problemen veroorzaken die samenhangen met dubbele vertaling – zo kan een kleine fout in de tussenvertaling worden doorgegeven naar alle andere talen.
Een vademecum voor vertalers van EU-teksten
Gelukkig staan vertalers van EU-teksten er niet alleen voor en kunnen ze tegenwoordig gebruikmaken van talrijke woordenboeken en glossaria met EU-terminologie. In 2020 heeft de afdeling Poolse taal van de Europese Commissie ook een vademecum voor vertalers samengesteld, met praktische richtlijnen voor vertalers Pools. Op meer dan 120 pagina’s wordt in sterk vereenvoudigde vorm meer dan tien jaar aan werk van EU-vertalers samengevat. Het document bevat vijf basisonderdelen, gericht op verschillende thema’s, waaronder taalkundige correctheid, vertaling van rechtshandelingen, vertaalproblemen en lexicaal-juridische kwesties. Het vademecum is vooral bedoeld voor vaste EU-vertalers, externe vertalers en mensen die met EU-documenten werken.
Waarom is nauwkeurige vertaling in de EU zo belangrijk?
De Europese Unie hecht waarde aan taalkundige diversiteit en bevoordeelt geen enkele taal. Elke burger heeft gelijk recht op toegang tot EU-wetgeving, waardoor in elke EU-instelling voortdurend 24 taalafdelingen werken, bestaande uit vertaalteams. Alle taalversies van documenten zijn gelijkwaardig. Dit roept veel vragen op wanneer er een fout in een vertaling optreedt. Aangezien in principe elke taalversie dezelfde juridische waarde heeft, en er tussen twee versies verschillen kunnen ontstaan, welk document moet dan als bindend worden beschouwd? Hier is het antwoord niet altijd eenvoudig of eenduidig.
Een vertaalfout – een controversiële uitspraak van het Poolse Hoogste Bestuursgerecht
Een voorbeeld van een vertaalfout met het Pools in de hoofdrol betrof de bepaling over de verplichting tot het hebben van een tachograaf bij personenvervoer. Door een fout van de vertaler stond er, in plaats van de oorspronkelijke tekst van de bepaling – volgens welke touringcars die worden gebruikt voor personenvervoer een tachograaf moeten hebben als de route langer is dan 50 km – in de Poolse versie dat dergelijke touringcars geen tachograaf nodig hadden. Ondanks deze onnauwkeurigheid legden de Poolse autoriteiten boetes op aan ondernemers. Uiteindelijk oordeelde het Hoogste Bestuursgerecht (NSA) dat de vervoersbedrijven hadden gehandeld in overeenstemming met de in het land geldende regelgeving en niet verantwoordelijk konden worden gehouden voor een foutieve vertaling. Vervoerders werden dus niet bestraft voor het overtreden van EU-recht.
Kwesties met betrekking tot taal en vertaling in de EU zijn zeer ingewikkeld. Gezien het groeiende aantal leden van de instellingen blijven de vertaalbehoeften toenemen. Het is zeer onwaarschijnlijk dat de taalstructuur van de EU, die in de loop van vele jaren is gevormd, in de nabije toekomst zal veranderen. Het is ook moeilijk voor te stellen hoe alle vertaalproblemen zouden kunnen worden opgelost.
